Tüp mide ameliyatından sonra bazı hastalarda mide yanması ortaya çıkabilir veya ameliyattan önce var olan şikâyetler artabilir. Göğüs kemiğinin arkasında yanma, ağızda ekşi tat ve yiyeceklerin ağza geri gelmesi gastroözofageal reflü belirtileri olabilir.
Bu durum, ameliyatın yanlış yapıldığı veya mutlaka başka bir ameliyat gerektiği anlamına gelmez. Ancak mide yanmasına sürekli katlanmak ya da aylarca kendi kendine ilaç kullanmak doğru değildir. Şikâyetlerin nedeninin belirlenmesi ve uygun tedavinin seçilmesi önemlidir.
Reflü nedir ve mide yanmasından farkı nedir?
Gastroözofageal reflü, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıdır. Bu durum rahatsız edici belirtilere veya komplikasyonlara yol açtığında gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH) olarak adlandırılır.
Mide yanması, reflünün olası belirtilerinden biridir; tek başına tanıyı doğrulamaz.
Reflü şu belirtilere neden olabilir:
- özellikle yemeklerden sonra göğüs kemiğinin arkasında yanma;
- ağızda ekşi veya acı tat;
- öğürme olmadan sıvı ya da yiyeceklerin ağza geri gelmesi;
- yatınca artan şikâyetler;
- mide yanması nedeniyle gece uyanma.
Öksürük ve ses kısıklığı bazen reflüyle ilişkili olabilir, ancak bunların başka birçok nedeni de vardır. Bu belirtiler doğrudan mideyle ilgili bir soruna bağlanmamalıdır.
Tüp mide ameliyatından sonra mide yanması neden ortaya çıkabilir?
Tüp mide ameliyatında midenin büyük bir bölümü çıkarılır ve kalan bölüm dar bir tüp şeklini alır. Bu değişiklik obezitenin tedavisine yardımcı olurken mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını önleyen mekanizmaları da etkileyebilir.
Midenin şekli ve içindeki basınç değişir
Mide küçülür ve genişleme kapasitesi azalır. Bazı koşullarda mide içi basınç artar ve bu durum reflüye katkıda bulunabilir. Yeni mide kapasitesine göre fazla büyük porsiyonlar tüketmek ve hızlı yemek yemek rahatsızlığı artırabilir.
Yemek borusu ile midenin birleştiği bölgenin anatomisi değişir
Reflüye karşı koruma yalnızca alt özofagus sfinkterine değil, çevresindeki anatomik yapılara da bağlıdır. Ameliyattan sonra bu yapıların birlikte çalışma biçimi değişir.
Mide fıtığı rol oynayabilir
Hiatal hernide, yani mide fıtığında, midenin bir bölümü diyaframdaki açıklıktan geçerek göğüs boşluğuna kayar. Bu durum reflüyü önleyen bariyerin işlevini bozabilir. Fıtığın varlığı, değerlendirme ve tedavi planlamasında dikkate alınır.
Bazen neden, tüp şeklindeki midenin yapısı veya işleviyle ilişkilidir
Tüp midede daralma, kıvrılma veya yiyeceklerin geçişinde güçlük; yiyeceklerin geri gelmesine, kusmaya ya da reflü belirtilerine neden olabilir. Bu durumlar ayrıca değerlendirilmelidir.
Tüp mide ameliyatından sonra her hastada GÖRH gelişmez. Ancak SLEEVEPASS dâhil uzun süreli karşılaştırmalı çalışmalar, reflünün ve yemek borusu iltihabının tüp mide ameliyatından sonra Roux-en-Y gastrik bypass ameliyatına göre daha sık görüldüğünü göstermektedir.
Ameliyattan önce mide yanması varsa tüp mide ameliyatı yapılabilir mi?
Bariatrik cerrahi öncesinde mide yanması olması, cerrahınız için önemli bir bilgidir. Şikâyetleriniz kullandığınız ilaçlarla kolayca geçse bile bunu belirtmelisiniz.
Ameliyat yönteminin seçimi şu etkenlere bağlı olabilir:
- belirtilerin şiddeti ve sıklığı;
- üst gastrointestinal endoskopi bulguları;
- özofajit, yani yemek borusu iltihabının varlığı;
- mide fıtığı;
- Barrett özofagusunun varlığı;
- diğer hastalıklar ve farklı ameliyatların beklenen yararları ile riskleri.
Belirgin GÖRH bulunan hastalarda Roux-en-Y gastrik bypass, çoğu zaman tüp mide ameliyatına göre daha uygun bir seçenek olarak değerlendirilir. Ancak “mide yanması olan herkes gastrik bypass olmalıdır” düşüncesi aşırı basitleştirilmiş bir yaklaşımdır.
Gastrik bypassın da kendine özgü riskleri vardır ve ameliyat sonrası takip gerektirir. Karar, kapsamlı bir değerlendirmeden sonra verilir.
Ameliyattan sonra ne zaman doktora başvurmalısınız?
Mide yanması tekrarlıyorsa, uykunuzu bozuyorsa, düzenli ilaç kullanmanızı gerektiriyorsa veya yiyeceklerin ağza geri gelmesiyle birlikte görülüyorsa doktor randevusu alın.
Şu durumlarda tıbbi değerlendirmeyi geciktirmeyin:
- yutma güçlüğü veya yutarken ağrı;
- yiyeceklerin takıldığı hissi;
- tekrarlayan kusma;
- normal şekilde yiyememe veya içememe;
- kansızlık belirtileri ya da genel sağlık durumunda açıklanamayan kötüleşme.
Kanlı kusma, siyah ve katranımsı dışkı, şiddetli göğüs veya karın ağrısı, nefes darlığı ya da bayılma durumunda acil tıbbi yardım gerekir. Şiddetli ağrı, ateş ve kalp atışının hızlanması özellikle ameliyat sonrası erken dönemde dikkatle değerlendirilmelidir.
Göğüs ağrısının yalnızca mide yanmasından kaynaklandığını varsaymayın. Öncelikle tehlikeli nedenlerin dışlanması gerekir.
Hangi tetkikler gerekebilir?
Tetkikler; belirtilerinize, ameliyattan bu yana geçen süreye ve önceki tedavilerin sonuçlarına göre seçilir. Her hastanın aynı tetkiklere ihtiyacı yoktur.
Üst gastrointestinal endoskopi
Bu işlem, doktorun yemek borusu ve mide iç yüzeyini incelemesini; özofajit, ülser, daralma ve diğer değişiklikleri saptamasını sağlar. Gerekirse mikroskop altında incelenmek üzere doku örnekleri alınır.
Reflü testleri
Reflüyü doğrulamak, özelliklerini değerlendirmek veya belirtilerinizle ilişkisini belirlemek için 24 saatlik pH ölçümü ya da pH-impedans ölçümü önerilebilir.
Anatominin ve yiyecek geçişinin değerlendirilmesi
Üst gastrointestinal sistemin kontrastlı röntgen incelemesi, tüp midenin şeklini değerlendirmeye ve mide içeriğinin geçişindeki olası sorunları belirlemeye yardımcı olabilir.
Özofagus manometrisi
Seçilmiş durumlarda, özellikle yutma güçlüğü varsa, yemek borusunun kasılmalarını ve sfinkter işlevini değerlendirmek için bu test kullanılır.
Tüp mide ameliyatından sonra reflü nasıl tedavi edilir?
Tedavi, sorunun nedenine bağlıdır. Anatomik bir sorun varsa yalnızca beslenme alışkanlıklarını değiştirmek veya ilaç kullanmak yeterli olmayabilir.
Beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi
Genel öneriler şunlardır:
- ameliyat sonrası beslenme planınıza uygun küçük porsiyonlar tüketmek;
- yavaş yemek ve yiyecekleri iyice çiğnemek;
- tokluk hissedince yemeyi bırakmak;
- yemekten hemen sonra uzanmamak;
- mümkünse akşam yemeğini yatmadan 2–3 saat önce bitirmek;
- kişisel olarak şikâyetlerinizi tetikleyen yiyecek ve içecekleri belirlemek.
Belirgin bir neden olmadan çok sayıda yiyeceği beslenmenizden çıkarmanız gerekmez. Beslenme kısıtlamaları kişiye özel olmalı ve yeterli protein ile diğer besin öğelerinin alınmasını engellememelidir.
Gece reflüsünde yatağın baş kısmını yükseltmek veya kama biçimli bir yastık kullanmak yardımcı olabilir. Sigarayı bırakmak da önemlidir.
İlaç tedavisi
Doktorunuz, klinik durumunuza göre proton pompa inhibitörleri veya asit reflüsüne yönelik başka ilaçlar reçete edebilir.
Önemli olan yalnızca hangi ilacın kullanıldığı değildir. İlacın alınma zamanı, tedavinin süresi ve tedaviye verilen yanıtın değerlendirilmesi de önem taşır. Tedavi fayda sağlamıyorsa kendi kendinize dozu artırmak yerine tanı ve belirtilerin nedeni yeniden değerlendirilmelidir.
Doktorunuza danışmadan reçete edilen ilaçları bırakmayın veya değiştirmeyin.
Yeniden ameliyat ne zaman düşünülür?
Mide yanması olan her hastanın yeniden ameliyat olması gerekmez.
Tetkiklerle belirgin reflü doğrulanırsa, uygun ilaç tedavisi yeterli kontrol sağlamazsa veya belirtilere yol açan anatomik bir neden saptanırsa ek cerrahi girişim gündeme gelebilir.
Olası seçeneklerden biri, tüp mide ameliyatının Roux-en-Y gastrik bypassa dönüştürülmesidir. Bazı durumlarda mide fıtığının onarılması veya başka cerrahi işlemler de değerlendirilebilir.
Seçim; anatomik yapınıza, mevcut vücut kitle indeksinize, beslenme durumunuza, eşlik eden hastalıklarınıza ve önceki tedavilere bağlıdır. Yeniden ameliyat, tüm belirtilerin ortadan kalkacağını garanti etmez; yararları ve riskleri ayrıca görüşülmelidir.
Uzun süreli takip neden önemlidir?
Mide yanmasının şiddeti, yemek borusunun iç yüzeyindeki hasarın derecesini her zaman yansıtmaz. Şiddetli belirtilerin olmaması, özofajit olmadığı anlamına gelmez.
Bu nedenle tüp mide ameliyatından sonra bariatrik cerrahi ekibinizle belirlenen takip planına uymanız önemlidir. Kontrol endoskopisinin gerekip gerekmediği ve ne zaman yapılacağı; ameliyat türüne, belirtilere, daha önce saptanan değişikliklere ve güncel kılavuzlara göre belirlenir.
Sık sorulan sorular
Tüp mide ameliyatından birkaç yıl sonra mide yanması başlayabilir mi?
Evet. Reflü, ameliyattan kısa süre sonra da daha ileriki yıllarda da gelişebilir. Ameliyatın üzerinden ne kadar zaman geçmiş olursa olsun, yeni belirtiler değerlendirilmelidir.
Tüp mide ameliyatından sonra mide yanması olduğunda mutlaka endoskopi gerekir mi?
Karar, belirtilerinize ve klinik durumunuza bağlıdır. Yutma güçlüğü, kanama veya başka uyarıcı belirtiler varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Mide yanması için sürekli ilaç kullanabilir miyim?
Bazen uzun süreli tedavi gerekir, ancak bunun açık bir tıbbi gerekçesi olmalı ve tedavi takip edilmelidir. Tanının belirlenmesi ve tedaviye olan ihtiyacın belirli aralıklarla yeniden değerlendirilmesi önemlidir.
Yalnızca beslenme değişiklikleri yardımcı olabilir mi?
Bazı hastalarda belirtileri azaltabilir. Ancak özofajit, belirgin GÖRH veya anatomik sorunlar varsa tek başına yeterli olmayabilir.
Mide yanması kesinlikle gastrik bypass olmam gerektiği anlamına mı gelir?
Hayır. İlk adım, belirtilerin nedenini belirlemek ve ameliyat dışı tedavi seçeneklerini değerlendirmektir.
Önemli noktalar
Tüp mide ameliyatından sonra mide yanması göz ardı edilmemelidir. Ancak bu durum, kaçınılmaz olarak yeniden ameliyat gerektiği şeklinde de yorumlanmamalıdır.
Doğru yaklaşım; belirtileri değerlendirmek, gerektiğinde tetkik yapmak ve reflünün nedenine uygun tedaviyi seçmektir.
Bariatrik cerrahi sonrasında düzenli olarak mide yanması, ağza ekşi sıvı gelmesi veya yiyeceklerin geri gelmesi yaşıyorsanız bir bariatrik cerraha ya da gastroenteroloji uzmanına başvurun. Ameliyatınıza ait taburculuk özetini, önceki tetkik sonuçlarını ve kullandığınız ilaçların listesini yanınızda getirmeniz faydalı olacaktır.
Emir-Useinov Tair
Bariatrik cerrah. Obezitenin cerrahi tedavisi ve minimal invaziv cerrahi konusunda uzman.
Serhii Trepet
Bariatrik cerrah, tıp bilimleri adayı, metabolik ve bariatrik cerrahi uzmanı.
