Her gün konsültasyonlarda aynı hikâyeye sahip hastalarla karşılaşıyorum. Bir kişi uzun yıllardır obezite ile yaşıyor, diyabet için birkaç ilaç kullanıyor, kan şekeri seviyesi yine de istikrarsız kalıyor ve kullanılan ilaçların sayısı giderek artıyor.
Hastalar bana şu soruyu soruyor: “Diyabet tamamen tedavi edilebilir mi?”
Bir bariatrik cerrah olarak şunu söylüyorum: biz “tamamen iyileştirmek” kelimesini kullanmıyoruz, ancak hastalığın remisyonunu sağlayabiliyoruz - ve bu oldukça sık gerçekleşiyor.
Bariatrik ameliyattan sonra diyabette ne olur
Son yirmi yılda yapılan çok sayıda araştırma, metabolik (bariatrik) cerrahinin yalnızca kilo üzerinde değil, aynı zamanda metabolizma üzerinde de etkili olduğunu göstermiştir.
Sleeve gastrektomi veya gastrik bypass gibi ameliyatlardan sonra vücutta birkaç önemli değişiklik meydana gelir:
- insülin direnci önemli ölçüde azalır
- bağırsakların hormonal dengesi değişir
- dokuların insüline duyarlılığı artar
- kan şekeri seviyeleri normale yaklaşır
İlginç olan, kan şekeri seviyesindeki iyileşmenin çoğu zaman belirgin kilo kaybı gerçekleşmeden önce bile görülmesidir. Bu durum bariatrik cerrahinin yalnızca kilo vermek için değil, aynı zamanda diyabet için etkili bir metabolik tedavi olduğunu göstermektedir.
Modern araştırmalar ne gösteriyor
Klinik araştırmaların sonuçları, günlük pratiğimizde gördüklerimizi doğrulamaktadır.
Büyük bir randomize çalışmaların meta-analizi, bariatrik ameliyattan bir yıl sonra hastaların yaklaşık %53’ünde diyabet remisyonu görüldüğünü, standart ilaç tedavisi alan hastalarda ise bu oranın yalnızca %5 civarında olduğunu göstermiştir.
Başka bir deyişle, ameliyat sonrası remisyona ulaşma olasılığı konservatif tedaviye göre sekiz kattan fazla daha yüksektir.
Benzer sonuçlar, bariatrik cerrahi uygulanan hastalar ile yalnızca ilaç tedavisi alan hastaların karşılaştırıldığı başka uzun dönemli bir çalışmada da gösterilmiştir. Cerrahi geçiren hastalarda diyabet remisyonu çok daha sık görülmüş ve kan şekeri kontrolü için ilaç ihtiyacı önemli ölçüde azalmıştır.
Ayrıca bu etki uzun yıllar devam edebilir. On yıla kadar süren takip çalışmalarında hastaların önemli bir kısmında kan şekeri seviyelerinin normal kaldığı ve antidiyabetik ilaç ihtiyacının belirgin şekilde azaldığı görülmüştür.
Neden ameliyat ilaçlardan daha etkili olabilir
Fizyolojik açıdan bakıldığında bunun açıklaması oldukça basittir.
Tip 2 diyabet yalnızca yüksek kan şekeri hastalığı değildir. Bu durum aşağıdakilerle ilişkili karmaşık bir metabolik bozukluktur:
- visseral yağ
- bağırsak hormonları
- insülin direnci
- vücuttaki inflamatuar süreçler
Bariatrik cerrahi tüm bu mekanizmalar üzerinde aynı anda etkili olur.
Ameliyattan sonra:
- midenin hacmi küçülür
- gıdanın bağırsaklardan geçiş yolu değişir
- GLP-1 ve PYY hormonlarının salgılanması artar
- iştah azalır
- dokuların insüline duyarlılığı artar
Başka bir deyişle, vücudun metabolik sistemi adeta “yeniden başlatılır”.
Remisyon olasılığı ne zaman en yüksektir
Yıllar süren pratiğimde, bilimsel çalışmalarla da doğrulanan önemli bir eğilim fark ettim.
En iyi sonuçları şu hastalarda görüyoruz:
- diyabeti nispeten yeni olanlarda
- uzun süreli insülin tedavisi almayanlarda
- pankreasın β-hücre fonksiyonu korunmuş olanlarda
- ameliyatın erken dönemde yapılması durumunda
Araştırmalar, β-hücre fonksiyonu ve ameliyat sonrası kilo kaybı derecesinin diyabet remisyonu olasılığı ile doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir.
Bu nedenle günümüzde birçok uluslararası kılavuz, metabolik cerrahiyi “son seçenek” olarak değil, obezitesi olan diyabet hastaları için etkili bir tedavi yöntemi olarak değerlendirmektedir.
Hastaların bilmesi gerekenler
Etkileyici sonuçlara rağmen ameliyat bir “mucize ilaç” değildir.
Diyabet remisyonunun uzun yıllar devam edebilmesi için hastanın:
- beslenme alışkanlıklarını değiştirmesi
- düzenli doktor kontrolünde olması
- laboratuvar değerlerini takip etmesi
- sağlıklı bir yaşam tarzını sürdürmesi gerekir
Ancak kişi bu önerilere uyduğunda sonuçlar gerçekten etkileyici olabilir.
Yıllarca diyabetle yaşayan ve birçok ilaca bağımlı olan hastaların, ameliyattan sadece birkaç ay sonra ilaçlarını bırakabildiğini ve kan şekeri değerlerinin normale döndüğünü sık sık gözlemliyorum.
